—-प्रेमचन्द्र झा
रौतहट क्षेत्र नम्बर ३ लामो समयदेखि उही अनुहार, उही राजनीतिक शैली र उही शक्ति संरचनाको वरिपरि घुम्दै आएको क्षेत्रका रूपमा चिनिँदै आएको छ। यहाँ राजनीति विकास, सुशासन र जनजीवनका सवालभन्दा पनि पहुँच, प्रभाव र परिवारवादमा सीमित भएको गुनासो आम नागरिकबाट बारम्बार सुनिँदै आएको छ। यही पृष्ठभूमिमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार रविन्द्र पटेल ‘धीरज’ को उम्मेदवारीलाई धेरैले केवल एउटा चुनावी प्रतिस्पर्धा नभई स्थापित राजनीतिक संस्कारविरुद्धको चुनौतीका रूपमा हेर्न थालेका छन्।
धीरज पटेलको राजनीतिक यात्रा कुनै अचानक देखिएको आकस्मिक उदय होइन। उनी स्वयंका अनुसार उनको राजनीतिक चेतनाको सुरुवात कक्षा ४ मै भएको हो। २०४६ सालको राजनीतिक परिवर्तनको समयमा अखिल (क्रान्तिकारी) को इकाइ अध्यक्ष बनेपछि उनले संगठित राजनीतिक जीवनमा पाइला टेकेका थिए। त्यसपछि २०५३ सालमा नेकपा माओवादीको सदस्यता लिएर उनी सक्रिय राजनीतिमा होमिए। त्यो समय नेपाली राजनीतिमा गहिरो असन्तोष, वर्गीय विभाजन र उत्पीडनविरुद्धको आवाज चर्किंदै गएको कालखण्ड थियो।
माओवादी आन्दोलन त्यतिबेला मजदुर, किसान, गरिब, दलित, जनजाति र उत्पीडित समुदायको प्रतिनिधि पार्टीका रूपमा अगाडि आएको थियो। हसिया–हथौडालाई चुनाव चिन्ह बनाएको उक्त आन्दोलनले राज्यसत्तामा रहेका असमान संरचनाहरू भत्काउने र नयाँ, न्यायपूर्ण समाज निर्माण गर्ने सपना देखाएको थियो। धीरज पनि यही सपना बोकेर जनयुद्धमा सहभागी भए। उनी भन्छन्, १७ हजारभन्दा बढी मानिसले आफ्नो जीवन आहुति दिएको संघर्ष केवल सत्ता परिवर्तनका लागि होइन, समाज रूपान्तरणका लागि थियो।
तर शान्ति सम्झौता भएपछि परिस्थिति बदलियो। संविधान बन्यो, चुनाव भए, माओवादी नेतृत्व सत्तामा पुग्यो, तर धीरजको बुझाइमा जनतालाई देखाइएका सपना व्यवहारमा उतारिएनन्। शोषित, पीडित, मधेसी, दलित र जनजातिको अधिकार कागजमै सीमित रह्यो। नेतृत्व तह परिवारवाद, शक्ति केन्द्रित राजनीति र व्यक्तिगत स्वार्थमा अल्झियो। यही निराशा, पीडा र आक्रोशले उनलाई पुरानो धार छाडेर नयाँ राजनीतिक विकल्प खोज्न प्रेरित गर्यो, जसको परिणाम आज राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट रौतहट क्षेत्र नम्बर ३ को उम्मेदवारी हो।
रौतहट क्षेत्र नम्बर ३ का समस्या गन्दै गर्दा धीरज ठूला विकासका सपना भन्दा पनि जनजीवनसँग प्रत्यक्ष जोडिएका आधारभूत सवालहरू उठाउँछन्। उनका अनुसार यहाँ स्वास्थ्य र शिक्षा दुवै क्षेत्र दयनीय अवस्थामा छन्। सरकारी विद्यालयहरूको गुणस्तर कमजोर छ, स्वास्थ्य संस्थामा आवश्यक सेवा र जनशक्ति अभाव छ, र सर्वसाधारणले आधारभूत उपचारका लागि पनि निजी अस्पताल धाउनुपर्ने बाध्यता छ। यसका साथै स्थानीय तहहरूमा व्यापक भ्रष्टाचार मौलाएको उनको आरोप छ।
संघीयता लागू भएपछि स्थानीय सरकारलाई ‘सिंहदरबार’ को रूपमा चित्रण गरियो, जहाँ जनताको अधिकार र सेवा पुग्ने भनियो। तर धीरजको बुझाइमा स्थानीय सरकार अहिले ‘सिंहदरबार’ नभई ‘भ्रष्टाचार दरबार’ मा रूपान्तरण भइसकेको छ। बजेटको दुरुपयोग, योजनामा अनियमितता र पहुँचवालाको मात्र फाइदा हुने संरचनाले संघीयताको मूल मर्म नै कमजोर बनाएको उनको दाबी छ।
विशेषगरी मौलापुर नगरपालिकाको उदाहरण दिँदै उनले नगर प्रमुख प्रभु साहमाथि गम्भीर आरोप लगाएका छन्। उनका अनुसार साहले करोडौं रुपैयाँ भ्रष्टाचार गरेका छन् र रौतहटलगायत देशका विभिन्न स्थानमा महल खडा गरेका छन्। यी आरोपहरू केवल व्यक्तिगत आक्षेप नभई स्थानीय स्तरमा लामो समयदेखि संचित असन्तोषको अभिव्यक्ति भएको उनका समर्थकहरूको तर्क छ।
यदि आफू चुनाव जिते भने पहिलो प्राथमिकता भ्रष्टाचारविरुद्धको कडा संघर्ष हुने धीरजको स्पष्ट भनाइ छ। उनका अनुसार भ्रष्टाचार अन्त्य नगरी विकास सम्भव छैन। शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि वा रोजगारी जुनसुकै क्षेत्रको कुरा गरे पनि सार्वजनिक स्रोत सही ठाउँमा नपुगेसम्म परिणाम देखिँदैन। त्यसैले उनले पारदर्शिता, जवाफदेहिता र कडा अनुगमनलाई आफ्नो मुख्य एजेन्डा बनाएका छन्।
कृषि प्रधान क्षेत्र भएकाले किसानका समस्या आफूले विशेष प्राथमिकतामा राख्ने उनी बताउँछन्। मल, बीउ, सिँचाइ, बजार र मूल्यको समस्याले किसान थिचिएको अवस्था छ, तर राजनीतिक नेतृत्वले किसानलाई चुनावका बेला भोट बैंकका रूपमा मात्र प्रयोग गरेको उनको आरोप छ। किसानको उत्पादनको उचित मूल्य, आधुनिक कृषि प्रविधि र बजारसम्म पहुँच सुनिश्चित नगरी समृद्धि सम्भव नहुने उनको धारणा छ।
त्यसैगरी समाजमा अझै जरा गाडेर बसेका छुवाछुत, बोक्सीको आरोपजस्ता सामाजिक विकृतिविरुद्ध कडा कानुनी व्यवस्था र सामाजिक सचेतनाको आवश्यकता रहेको उनी बताउँछन्। उनका अनुसार राजनीतिक परिवर्तन मात्र पर्याप्त हुँदैन, सामाजिक सोचमा परिवर्तन आएन भने लोकतन्त्र अधुरो रहन्छ।
रौतहट क्षेत्र नम्बर ३ मा लामो समयदेखि प्रभावशाली राजनीतिज्ञका रूपमा रहेका प्रभु साहप्रति धीरज र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी निकै आक्रामक देखिन्छन्। उनीहरूका अनुसार साह विकासको नायक होइन, बरु परिवारवाद र आफन्तवादको प्रतीक हुन्। पटक–पटक चुनाव जिते पनि क्षेत्रको वास्तविक विकास नभएको, पद र शक्तिको दुरुपयोग मात्र भएको आरोप उनीहरूले लगाएका छन्।
धीरजले अझै गम्भीर आरोप लगाउँदै साहले कयौं मानिसको हत्या गराएको र हजारौंको जीवन बर्बाद गरेको दाबी गरेका छन्। यस्ता आरोपहरूले रौतहटको राजनीति कति तीखो र द्वन्द्वपूर्ण छ भन्ने देखाउँछ। यद्यपि यी विषय कानुनी प्रमाण र छानबिनसँग जोडिने भए पनि राजनीतिक बहसमा यिनले ठूलो प्रभाव पारेको देखिन्छ।
आफ्नो राजनीतिक यात्रामा आफूले पटक–पटक अन्याय भोगेको धीरज बताउँछन्। कहिले ‘बिकाउ’ भन्ने आरोप, कहिले ‘गरिबको छोरा’ भनेर हेपिएको अनुभव उनले खुलेर राखेका छन्। तर यसपटक उनले क्षेत्र नम्बर ३ का जनतालाई भावनात्मक अपील गरेका छन्। उनका अनुसार अब फैसला जनताकै हातमा छ, र त्यो फैसला भोटमार्फत हुनेछ।
उनको अर्को महत्वपूर्ण प्रतिबद्धता भनेको राजनीतिक उत्तरदायित्व हो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले काम गर्न नसके आगामी चुनावमा भोट नदिनुस् भन्ने सन्देश उनले दिएका छन्। नेपाली राजनीतिमा नेताहरूले यस्तो स्पष्ट जवाफदेहिता स्वीकार्नु दुर्लभ मानिन्छ, र यही कारणले पनि धेरै युवाहरू उनीतर्फ आकर्षित भएको देखिन्छ।
धीरजले आफू जितेपछि रौतहट क्षेत्र नम्बर ३ मा व्याप्त भ्रष्टाचार, जातिवाद, दमन, शोषण र परिवारवादी राजनीतिविरुद्ध बाँचुन्जेल लडिरहने घोषणा गरेका छन्। यो उनको लागि केवल चुनावी नारा नभई जीवनको उद्देश्य भएको उनी बताउँछन्।
यो चुनाव स्थानीय मात्र नभई राष्ट्रिय राजनीतिक बहससँग पनि जोडिएको छ। “बालेनलाई प्रधानमन्त्री बनाउन”, “देशमा सुशासन कायम गर्न”, “युवालाई देशमै रोजगारी दिन” धीरजलाई भोट दिनुपर्ने तर्क अघि सारिएको छ। काठमाडौं महानगरपालिकाका मेयर बालेन शाहको उदयले स्थापित दलहरूबाट निराश युवापुस्तामा नयाँ आशा जगाएको छ, र यही आशाको लहर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीसम्म फैलिएको देखिन्छ।
“हरहर बालेन, घरघर बालेन” र “चुपचाप घण्टी छाप” जस्ता नाराहरू मौन विद्रोहको प्रतीक बनेका छन्। ठूला भाषण, पैसा र दबाबको राजनीतिबाट दिक्क भएका मतदाताले यसपालि शान्त तर निर्णायक रूपमा विकल्प रोज्ने संकेत यी नाराले दिन्छन्।
अन्ततः रौतहट क्षेत्र नम्बर ३ मा यो चुनाव पुरानो राजनीतिक संस्कार र नयाँ विकल्पबीचको संघर्ष हो। रविन्द्र पटेल ‘धीरज’ को उम्मेदवारीले स्थापित शक्तिलाई चुनौती दिएको छ, र यसले जनतामा आशा, अपेक्षा र बहस सिर्जना गरेको छ। यसपालि क्षेत्र नम्बर ३ ले के रोज्छ—पुरानै अनुहार र पुरानै शैली कि नयाँ विकल्प र नयाँ आशा—त्यसको उत्तर मतपेटिकाले नै दिनेछ।
